ARTIGO
Resumo:
Analizamos neste artigo, a
extrapolación dos datos sobor do estudio sobre o casco vello pontevedrés
realizado pola Asociación Inclusion.
Desglosamos neste artigo algunha das conclusións máis suliñables do
traballo asi como vías de solución dos atrancos cos que se enfrenta a Zona
vella pontevedresa.
Contextualización:
A cidade de Pontevedra conta
na actualidade cuns 80.000 habitantes e atopase situada na desembocadura do rio
Lérez, no fondo da Ría do mesmo nome.
A cidade foi fundada en
tempos dos romanos, onde se asenta unha ponte e constitúese unha pequena
población chamada Turoqua.
Ata o século XII non temos
noticias de Pontus Veteri, no que pode considerarse a definitiva fundación da
cidade. Pontevedra conta cun Casco Vello dos maiores e mellor conservados de
Galicia, asi ten a consideración de Conxunto histórico-artístico dende 1951.
Hoxe en día, Pontevedra é
capital da provincia do mesmo nome, presenta un importante pulo económico, merced
as institucións públicas, comercio minorista e sector servicios.
O longo deste traballo de
investigación recopilamos os datos poboacionais, cos que traballamos, que foron
obtidos nunha enquisa realizada
aleatoriamente pola asoaciación Inclusión na zona vella de Pontevedra.
A metodoloxía empregada para
a recollida de datos consistiu en pasar unha enquisa a unha mostra aleatoria de
75 persoas comprendidas entre 20 e 80 anos. O 75% (56) das enquisas foron
realizadas in situ, de xeito presencial, buscando a opinión dos residentes no
seu fogar; o 25% restante, realizouse de xeito telefónico (19),
identificando claramente a orixe do
interlocutor; sempre no casco vello pontevedrés.
Preténdeuse facer unha
mostraxe o chou, do máis representativo das capas sociais da zona do estudio.
Introducción:
A cidade do Lérez conserva un barrio histórico de innegable
calidade arquitectónica e os vestixios da súa muralla son un claro exemplo; o
seu contorno case circular segue os actuais
bulevares, xalonada polos máis prestixiosos monumentos: a Catedral de Santa
María a Maior o Oeste, igrexa de San Francisco e alto ábside da Peregrina o
Sur,
edificios civís da cidade do século XVIII o Norte. A catedral, de estilo
prateresco (século XVI), é renombrada pola súa fachada occidental, esculpida o
modo dun retablo. Non lonxe, na pequena praza da Maceda, enmarcada por casas
señoriais, o Parador Casa do Barón ocupa un antigo pazo galego restaurado.
Seguindo o bulevar circular en dirección SE,
deixase a dereita o concello.
Detrás, antes de chegar os
xardins Vincenti (pequeno zoolóxico), as ruinas de Santo Domingo están ocupadas
por un museo lapidario.
Ruinas de Santo Domingo
As rúas porticadas levanos a
un dos máis fermosos monumentos barrocos de Galicia, a igrexa da Peregrina
(finais do século XVIII), Edificada con pranta circular, domina a pequena praza
florida da Ferrería un de cuxos ángulos está ocupado polo mosteiro e a igrexa gótica de San Francisco.
RUAS E PRAZAS QUE PERTENCEN Ó CASCO VELLO NA
ACTUALIDADE:
Prazas: Praza
do Teucro, Praza de Ourense, Praza de Curros Enriquez, Praza da Pedreira, Praza
de Alonso Fonseca, Praza da Ferreiria.
Catedral de Santa
Maria
A exclusión social:
E un fenómeno social que
mostra unha situación dinámica e cambiante. Perténcese a unha sociedade
concreta e perfectamente definida, ainda que algunhas persoas quedan fora dos
circuítos da dinámica habitual, e non poden acceder ós mesmos recursos sociais
existentes na cidade.
Distinción entre pobreza e
exclusión:
-
Pobreza: céntrase nas carencias materiais, nas persoas e colectivos.
-
Exclusión Social: incluen os “procesos” que xeran
esa situación en persoas e colectivos, e os factores e dinámicas que o acompañan nun contexto
específico
FACTORES DE EXCLUSIÓN:
-
Ingresos económicos insuficientes.
-
Escaso nivel educativo.
-
Falla de ocupación laboral.
-
Escasa integración social.
-
Intolerancia social e comunitaria cara as diferencias.
-
O individualismo.
-
A dificultade de participación comunitaria.
-
A escasa estima social, baixa autoestima individual.
-
Obstáculos na integración social.
REALIDADE
SOCIAL DO CASCO VELLO:
O Casco vello pontevedrés
beneficiouse dunha forte rexeneración
nos derradeiros anos; as numerosas medidas adoptadas pola UE (plans
urban, feder, lider,...) de reforma e rehabilitación de inmobles posibilitou un
troco de imaxe de determinados edificios significativos da cidade. Tamén
advertimos unha peonalización de numerosas rúas, o que posibilitou un
desenrrolo maior do sector terciario.
Ainda así, atopamonos con
exemplos como o da Praza da Ferreiría
(unha das máis emblemáticas de Galicia), as ruinas de Santo Domingo ou a
Igrexa de San Francisco cun estado moi deficiente de conservación.
Igrexa da Peregrina
O forte desenrrolo urbán do
século XX, foi alonxando progresivamente
o seu centro funcional da antiga cidade
do Lérez. Así, con este desprazamento da
vida económica, e o escaso interese que durante un longo periódo mostróu a
cidade pola valoración cultural do Barrio Histórico, produxo un paulatino
deterioro da paisaxe urbán que desembocou nunha importante degradación de
edificios e espacios públicos. Isto provocou unha degradación da zona
producindose unha acumulación de bolsas de marxinalidade.
A partires dos anos 70 vaise
producindo un envellecemento da
poboación residente a causa do abandono da maioría das vivendas polo exposto
anteriormente. A partires de eiquí
tódalas consecuencias son unha cadea de acontecementos:
§
Prodúxose unha devaluación social das vivendas, que serán ocupadas por
persoas procedentes de áreas marxinais con poucos recursos económios e
culturais, acompañado isto dun despoboamento progresivo de numerosas rúas do
noso casco histórico.
§
A estes acontecementos vai unido o fenómeno da eclosión da
drogodependencia nas décadas 80 – 90.
§
Delincuencia; a drogodependencia
e a pobreza xerou necesidades non cubertas que deron lugar a un crecemento
sostido deste mal.
§
O fenómeno da “movida incontrolada e o botellón” alonxou os veciños da
zona por non considera-la axeitada para fixar a súa residencia habitual.
§
A rigurosidade urbanística por tratarse de patrimonio histórico
dificultou a rehabilitación xeneralizada das vivendas.
En resumo, o Casco Vello
manifestouse pola situación de marxinalidade e exclusión social que
estigmatizou o Casco Histórico. Esta situación foi minando a identidade urbán e
social do Casco Vello pontevedrés.
Producese, na cidade vella
pontevedresa, un ralentizado e dicotómico efecto Residencial (que se
caracteriza por unha subida na renda de
situación), xa que logo, evidentemente o centro das cidades tende a ser localización
de servicios.
Ralentizado, posto que a
cidade vella do Leréz amosa uns niveis
de residencialización por baixo doutras cidades do noso entorno, p.ex.
Santiago, A Coruña,...
Dicotomizado, posto que
observamos diferencias moi destacadas entre unhas zonas e outras, mentres temos
rúas como a Michelena, Os soportais,... nun estado de conservación e uns niveis
de renda de situación elevados, atopamonos con zonas moi deprimidas.
O efecto Residencial ou
renda de situación, vai con toda probabilidade a acontecer e a facerse máis
notoria na cidade vella pontevedresa, xa que logo, e de esperar a ocupación
deste espacio privilexiado, por servicios e residentes dun meirande nivel de
renda.
Este xa é o caso de rúas
como; Michelena, onde se produce unha ocupación de grandes firmas comerciais,
profesionais independentes e liberais dos diversos eidos económicos. A renda
eiqui, é das máis elevadas da cidade.
A ocupación ainda tendo en
conta o efecto “situación” é baixa, estimándose tan só nun do total, cunhas diferencias notabeis con escasos
metros de distancia; por exemplo entre a praza de España con porcentaxes do
100% de ocupación e a rúa Prateria
Vella con só o 30%, distando entre ambas
Medidas similares a reforma
do mercado de abastos (xa realizada) poden contribuir a unha maior cantidade e
calidade na mellora do nivel de renda e de benestar social do casco vello.
Asi, a instauración de
institucións públicas, a implantación de marcas comerciais de prestixio, a
creación de aparcadeiros baixo chan subvencionados, políticas de rehabilitación
asumibles por tódolos cidadáns, creación de espacios de mecer para a xuventude,
políticas de vivenda en réxime de merca ou de aluguer para os xóvenes,… faran
do casco vello pontevedrés un exemplo de modernidade e habitabilidade.
Ex. San Sebastián ou
Zaragoza.
Estes datos nos amosan un
profundo rexeitamento dos excluidos
socialmente, ainda que con certas peculiaridades; a porcentaxe de rexeitamento
baixa ata o 45% nos non residentes no casco vello, namentres chega o 75% nos residentes.
Algunhas das causas deste
rexeitamento son:
-Escaso nivel de empatía co
afectado.
-Pouco coñecemento da
situación particular.
-Mala imaxe social do
problema.
-Baixo nivel de preocupación
social.
…
Isto redunda ainda máis nas
dificultades de reinserción social do excluido, xa que logo, a sociedade aillao
todavía máis facendo moi difícil a súa posible inserción nunca forma de vida
“normal” e “axeitada” o seu tempo.
RESIDENCIA: a enquisa amosounos unha importante porcentaxe de poboación non
residente. Dase ademais da poboación censada, un alto nivel de poboación
flotante non residente e que se despraza o Casco Vello por motivos laborais ou
de ocio, as veces ligado o mayor número de actividais marxinais que teñen lugar
neste entorno; proceden de outros distritos máis poboados que funcionan coma
núcleo dormitorio doutros adxacentes.
Consideracións: potenciación
da modalidade de empréstitos subvencionados para merca polos máis xóvenes,
vivendas públicas, xa que logo, atraería estratos poboacionais novos e
dinamizaría o casco vello pontevedrés.
POBOACIÓN: Na enquisa observamos
unha dispersión por idades onde unhas idades predominan sobre outras. Observase
un claro envellecemento poboacional, ainda que os datos poden non amosa-lo
claramente, xa que logo, a xente de elevada idade presenta unha problemática
especifica: mal estado de saude, inseguridade, desconfianza,... o que provoca
un sesgo nos resultados.
Podemos apreciar unha forma
moi irregular, achatamento polos extremos e enlongación na parte central. Isto
supón que non se esta a garantir o relevo xeracional da poboación no casco
vello pontevedrés. O 77% da poboación obxecto de análise na enquisa ten máis de
30 anos, namentres os menores de 20 anos representan tan so un 1,78%.
A franxa máis suliñable de
poboación sitúase, segundo a enquisa, entorno os 20-25, 30-35anos esto podería explicarse, xa
que logo, a poboación fixada en réxime de aluguer son maioritariamente
estudiantes (20-25), poboación xove con escasos recursos que se achega a zona vella
na procura duns alugueres económicos (30-35).
A falla de boas
comunicacións, lugares de lecer, esparcemento e merca, emprego e seguridade propician esta
situación.
CAPAS
EXCLUIDAS: Esta cuestión plantexouse
dentro da enquisa, ofreceronselle catro posibilidades ben definidas:
-drogodependencias
-alcoholismo
-delincuencia
-prostitución
E outra denominada outros,
onde cada enquisado podería facer fincapé naquela cuestión non reflexada e de
principal importancia para él.
Así desta selección
principal, extraemos unha seríe de datos segundo a elección dos participantes
onde se extraen unha seríe de cuestións adxacentes que pasamos a desenrrolar
dun xeito sinxelo.
Diferencias por razón de
sexo; homes e mulleres valoran de diferente xeito os problemas os que se
enfrontan a cotío. Para os enquisados os principias problemas do casco vello
pontevedrés son a delincuencia ( un 85%
dos homes e o 64% das mulleres dos
enquisados manifestano coma un dos problemas máis suliñables).
O alcoholismo, a
prostitución e o desarraigo familiar son considerados peor polas mulleres que
os homes, que lle conceden unha importancia menor.
Estes datos poden atender a
múltiples circunstancias entre as que cabería suliñar:
-Atopamonos cunha meirande
presencia de toxicómanos nas rúas, lugar onde as mulleres pasan máis tempo cos
homes.
-Os lugares de consumo
alcoholico son frecuentados con máis asiduidade por homes, velahí que teñan
unha maior condescendencia sobor do problema.
-A prostitución rexistra unhas cifras moderadas
debido a que a concentración dos focos de prostitución sitúase fora do entorno
da zona vella ( estrada de Vigo).
Pasaremos a aborda-las diferentes problemáticas e
posibles vías de solución, propostas en función de estudios en zonas
semellantes en un enfoque das necesidades demandadas da poboación obxecto de
estudio.
Drogodependencias: esta problemática
afrontarase dende unha óptica socio pedagóxica; a educación na prevención do
consumo, o estudio das problemáticas familiares concretas que levan o individuo
a subsumirse nesta dependencia, a creación de circunstancias sociais favorables
para a reinserción, a creación de narco salas onde se facilite un consumo
seguro e controlado das sustancias evitando situacións insalubres e posibles
comisións de atracos. Rematando asi, co negocio do narcotráfico e dos núcleos
que o sustentan.
Tratar as drogodependencias
coma unha enfermidade, en ocasións crónica, debera ser seguida e controlada
polos servicios públicos de saude, sociais,... deste xeito evitaríanse
múltiples problemas asociados: delitos, mafias, enriquecemento ilícito,
desestructuración familiar, malos tratos,...Atopamonos con algunhas zonas onde
esta problemática faise máis palpable; a zona do campiño por exemplo ou as
proximidades da zona de movida nocturna, a Igrexa de San Francisco e sobor de
todo o poligono chabolista do Bao constitúen os puntos críticos a erradicar.
Alcoholismo; nunha sociedade onde se ve
o alcohol con complacencia é “normal” os altos índices de tolerancia o alcohol.
Déberase de adoptar unha seríe de políticas encamiñadas a unha concienciación
sobor da consecuencias do alcohol; delitos, enfermidades dexenerativas,
accidentes, malos tratos,... Para elo, creación de centros especiais de
tratamento, limitar a venda de alcohol a certos establecementos, endurecemento dos controis policiais o
botellón e a consumo dos menores (penalizando os proxenitores), maior vixiancia
de asuntos sociais cun seguemento individualizado das familias, apoio
incondicional dos estamentos públicos na rexeneración social dos afectados,
reeducación a tódolos niveis,...
O fenómeno do botellón
reflicte unha problemática específica onde rapaces dende 10-20 anos abusan na
vía pública do consumo, especialmente as noites da fin de semana e vesperas de
festivos.
Prostitución; esta actividade experimentou
un importante auxe nos últimos anos, a chegada de inmigrantes ilegais con
necesidades económicas apremiantes acompañado dunha demanda cada vez maior,
convirte a esta actividade nunha situación de alto crecemento ano tras ano.
A regulación da actividade, dun xeito
legalizado, e dicir, definir claramente o legal do ilegal, tomando medidas en
consecuencia e primando o dereito a liberdade e a dignidade da persoa como
eixes básicos, redundarían nunha
meirande xustiza social, a erradicación do tráfico de persoas e a
afloración fiscal da economía sumerxida.
En Pontevedra, atopamonos
esta lacra na rúa de Vigo, saida da cidade e na zona sur da Alameda
pontevedresa onde se poden apreciar persoas de escasa idade e na súa meirande
parte inmigrantes.
Delincuencia; deixamos esta situación para
o final por que é en moitas ocasións, consecuencia das outras tres. E por elo,
preciso facer un enfoque global de tódalas problemáticas analizadas e non só da
algunha en particular.
A delincuencia é o devir de
múltiples situacións ante as que os afectados decidense a delinquir:
drogodependencias, alcoholismo, prostitución, ludopatía, inmigración ilegal,
marxinación, social,... ligadas na súa meirande parte o concepto de pobreza;
escasez de rendas que fan que o individuo se vexa grandemente condicionado a
delinquir na procura de cubrir as súas necesidades, xa sexan reais ou creadas
por algunha dependencia.
As especiais circunstancias
de determinadas zonas; baixa ocupación poboacional, rúas angostas e de difícil
accesibilidade,… fainas proclives a seren núcleos de delincuencia.
Tamén debemos suliñar as
peculiaridades dos estratos poboacionais xa sexan por idades, condición social
ou cultural.
En Pontevedra (coma no resto
do estado) estanse a multiplicar as
cifras de delincuencia dun xeito preocupante, isto provoca que un amplo abano
da sociedade o amose como o principal problema social o que nos enfrontamos.
A escasa concienciación e análise do fenómeno da emigración e a chegada de
mafias do leste que atemorizan os seus compatriotas no proceso de instalación
no pais receptor, provocan un auxe destes delitos.
PROBLEMÁTICAS
SOCIAIS: analizaremos as diferentes problemáticas e a puntuación ca que os
enquisados evaluan a situación actual:
Os problemas máis suliñables son a:
delincuencia, as drogodependencias, malos tratos, pobreza.
Soamentes
se califica con aprobado o alcoholismo e a inmigración.
RECURSOS SOCIAIS: os datos son demoledores, o 95% dos enquisados
consideran insuficientes os recursos sociais do casco vello pontevedrés.
Agora veremos as solucions propostas polos enquisados como vía para afronta-las eivas da cidade.
Os enquisados reclaman a construcción de: residencias para ancians (21%), narcosalas para os drogodependentes (17%), axudas públicas (14%) e asociacions e entidades non lucrativas (13%) para afrontar as eivas sociais as que se enfronta a cidade.
BIBLIOGRAFÍA:
-
ALONSO GONZALEZ, ANGEL, Inclusión por el empleo. Ed. Crónicas Visuales
S.L. Vigo 2004.
-
AA.VV, Memoria de las actuaciones de la iniciativa comunitartia Urbán
en el Barrio Histórico (1994 – 2000), Deputación de Pontevedra.
-
Xunta de Galicia, Programas de acción voluntaria, 2004. Ed.
Grafinova, S.A.
-
VV.AA. Inclusión na Galiza. Ed. Crónicas Visuales, Vigo 2004.
-
www. inclusionweb.org
-
www.concellodepontevedra.org
-
www.cogami.es